Partnerstwo nauki, przemysłu, samorządu i administracji dla przyszłości górnictwa i transformacji regionu
Konferencja organizowana w ramach
IV Ogólnopolskiego Barbórkowego Spotkania Gwarków 2025
Konferencja Górnictwo Zrównoważonego Rozwoju 2025: Wydział Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej centrum debaty o przyszłości regionu
Wydział Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej 11 grudnia 2025 r. stał się miejscem szerokiej debaty o przyszłości regionu za sprawą organizowanej Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Górnictwo Zrównoważonego Rozwoju 2025 – Partnerstwo nauki, przemysłu, samorządu i administracji dla przyszłości górnictwa i transformacji regionu”. Wydarzenie zgromadziło blisko 300 uczestników reprezentujących świat nauki, administrację publiczną, przemysł oraz samorządy, tworząc ważną przestrzeń wymiany wiedzy i doświadczeń dotyczących wyzwań stojących przed regionami górniczymi.
W trakcie obrad zgodnie podkreślano, że odpowiedzialna transformacja Śląska wymaga trwałych ram instytucjonalnych, skutecznej koordynacji działań oraz podejmowania decyzji w oparciu o rzetelne dane. Zwracano również uwagę na znaczenie szerokiego partnerstwa i współpracy pomiędzy wszystkimi interesariuszami procesu transformacji jako warunku spójnych, bezpiecznych i długofalowych zmian. Wysoki poziom merytoryczny debat potwierdził rangę konferencji jako jednego z kluczowych forów dyskusji o przyszłości regionów górniczych w Polsce.
Program konferencji obejmował trzy równorzędne części: sesję plenarną, której hasłem przewodnim była „Transformacja, która nie utonie. Energia – ludzie – odpowiedzialność”, sesję posterową pod hasłem „Innowacyjne technologie i badania na rzecz górnictwa zrównoważonego rozwoju 2025” oraz International Workshop realizowany pod hasłem „Revitalization of post-mining areas”.
Sesja plenarna
„Transformacja, która nie utonie. Energia – ludzie – odpowiedzialność”
Gości powitał Dziekan Wydziału dr hab. inż. Krzysztof Filipowicz, prof. PŚ oraz prof. dr hab. inż. Sebastian Werle, Prorektor ds. Nauki i Współpracy Międzynarodowej.
.
Konferencję otworzył dr inż. Marian Zmarzły, Wiceminister Energii, absolwent Wydziału Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej. Minister przedstawił najważniejsze założenia procedowanej ustawy o funkcjonowaniu górnictwa oraz strategiczne kierunki działań resortu. W jego ocenie bezpieczeństwo – rozumiane szeroko, jako bezpieczeństwo społeczne, środowiskowe, infrastrukturalne i państwowe – stanowi wspólny mianownik wszystkich obszarów transformacji.
– Najważniejsze jest dla nas społeczeństwo, chcemy przeprowadzić transformację energetyczną w sposób bezpieczny dla Śląska. Wspólnie z ministrem energii Miłoszem Motyką i całym zespołem ludzi pracujemy nad tym, aby mieszkańcy regionu jak najmniej odczuli skutki wygaszania kopalń. Doskonale wiemy, że za każdą kopalnią stoją całe rodziny, których życie i utrzymanie związane są z przemysłem górniczym. Dlatego zależy nam na tym, aby proces transformacji przebiegał dla nich możliwie najłagodniej – zaznaczył minister dr inż. Marian Zmarzły.– Od dawna nie odwiedzałem Politechniki Śląskiej z taką radością. Nigdy nie przypuszczałem, że wrócę tu w roli osoby zaangażowanej w politykę. Jest mi niezwykle miło, że dzisiejsza konferencja zgromadziła tak wielu przedstawicieli spółek węglowych, samorządów oraz grono profesorów – dodał Minister podkreślając, że powrót w mury Politechniki Śląskiej budzi wiele wspomnień.
.
Dziekan Wydziału dr hab. inż. Krzysztof FILIPOWICZ, prof. PŚ, pełniący również funkcję Przewodniczącego Komitetu Organizacyjnego Konferencji, podkreślił znaczenie dialogu oraz roli Wydziału jako jego naturalnego centrum debaty o przyszłości regionu.
– Konferencja ma dla mnie ogromne znaczenie. Jako Wydział zajmujemy się tematami, które są bardzo bliskie zagadnieniom poruszanym podczas tego spotkania. Udało nam się zgromadzić specjalistów z zakresu geologii, przedstawicieli samorządów, administracji rządowej, instytucji finansujących oraz spółek węglowych.
.
Zwrócił uwagę na potrzebę podejmowania odpowiedzialnych i wyprzedzających działań. Jak wskazał, uwarunkowania wynikające z praw fizyki, hydrogeologii oraz degradacji struktur podziemnych sprzyjają powstawaniu niepożądanych skutków środowiskowych, jeśli procesy te nie są właściwie monitorowane i zarządzane.
Sesję plenarną moderował dr hab. inż. Artur Dyczko.
Już od pierwszych wystąpień wyraźnie wybrzmiała zasadnicza teza konferencji: odpowiedzialna transformacja Śląska nie może być sprowadzona do decyzji politycznych ani instrumentów finansowych, lecz musi być traktowana jako proces długofalowy, wymagający stabilnych ram instytucjonalnych, jasnego podziału odpowiedzialności oraz nadrzędnego traktowania bezpieczeństwa – ludzi, środowiska i państwa.
Prezes Wyższego Urzędu Górniczego dr inż. Piotr Litwa podkreślił, że z punktu widzenia bezpieczeństwa transformacja nie może być procesem fragmentarycznym ani rozproszonym.
– Transformacja górnictwa nie może być procesem rozproszonym. Konieczna jest spójność decyzji i jednoznaczna odpowiedzialność za cały proces – zaznaczył prezes WUG.
Ważnym i mocny punktem było wystąpienie prof. dr hab. inż. Krzysztofa Tajdusia (AGH) pt. „Transformacja, która nie utonie: wody kopalniane, deformacje i lekcje z doświadczeń Zagłębia Ruhry”. Przedstawione doświadczenia niemieckie jednoznacznie pokazały, że bez kontroli nad wodami pogórniczymi i deformacjami gruntu transformacja może wymknąć się spod kontroli, generując trwałe zagrożenia dla miast, infrastruktury i środowiska.
– Doświadczenia Zagłębia Ruhry pokazują, że brak kontroli nad wodami pogórniczymi i deformacjami terenu może sprawić, że transformacja wymknie się spod kontroli, niezależnie od skali poniesionych nakładów – podkreślił prof. Tajduś.
Wnioski z tego wystąpienia wzmocniły oś konferencji: transformacja wymaga operatora zdolnego do myślenia w horyzoncie dekad, a nie lat budżetowych. W polskich realiach naturalnym kandydatem do pełnienia tej roli – w obszarze bezpieczeństwa geologicznego i górniczego – są WUG i PSG, dysponujące kompetencjami, danymi i ciągłością instytucjonalną.
Prezes Polskiej Grupy Górniczej Łukasz Deja wskazał, że transformacja nie oznacza gwałtownego wycofywania się z odpowiedzialności za system surowcowy państwa.
– Dla PGG transformacja nie oznacza gwałtownego wycofywania się z odpowiedzialności za system surowcowy państwa, lecz jego stabilizację w okresie przejściowym – zaznaczył.
Z kolei prezes Spółki Restrukturyzacji Kopalń Jarosław Wieszołek podkreślił, że likwidacja kopalń to najbardziej wrażliwy etap transformacji – długotrwały proces inżynierski, środowiskowy i społeczny.
– Likwidacja kopalń to proces, który musi zapewnić bezpieczeństwo ludzi i środowiska przez kolejne dekady – to właśnie od niego zaczyna się odpowiedzialna transformacja – mówił prezes SRK.
Prezes Funduszu Transformacji Województwa Śląskiego Aneta Moczkowska zaprezentowała model finansowania oparty na aktywnym zarządzaniu majątkiem i projektami, inspirowany doświadczeniami niemieckimi.
– Kapitał na transformację musi iść w parze z bezpieczeństwem, danymi i spójnością decyzji, inaczej nawet najlepsze instrumenty finansowe nie przyniosą trwałych efektów – podkreśliła.
Przewodniczący Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Kazimierz Karolczak zwrócił uwagę, że to miasta i gminy w największym stopniu ponoszą skutki transformacji.
– Transformacja dotyka miast i mieszkańców ponad granicami administracyjnymi, dlatego wymaga koordynacji działań w skali metropolitalnej – zaznaczył.
Kulminacją konferencji była końcówka debaty i podsumowanie obrad przez dr. hab. inż. Artura Dyczko, Dyrektora Oddziału Górnośląskiego Państwowego Instytutu Geologicznego – PIB. Jego wystąpienie stanowiło mocne podkreślenie roli państwa w zapewnianiu bezpieczeństwa lokalnym społecznościom.
– Chcemy być partnerem dla samorządów i administracji. Chcemy być operatorem bezpieczeństwa środowiskowego tam, gdzie geologia ma decydujące znaczenie – mówił Dyrektor Dyczko.
W dyskusji głos zabrał również Artur Dzikowski, Zastępca Prezydenta Miasta Jaworzno, który zwrócił uwagę na długofalowe konsekwencje działalności górniczej, z jakimi samorządy mierzą się już dziś – często przy ograniczonych narzędziach i niewystarczającym wsparciu systemowym.
Podkreślał, że w przeszłości wiele terenów pogórniczych było zagospodarowywanych w warunkach braku pełnej dokumentacji i wiedzy o tym, co faktycznie znajduje się pod powierzchnią ziemi. Jak zaznaczał, dawne technologie i praktyki pozostawiły po sobie nie tylko wyzwania przestrzenne, lecz także potencjalne zagrożenia środowiskowe, szczególnie w kontekście wód podziemnych.
– Przez lata próbowaliśmy ustalić, co tak naprawdę zostało tam „zakopane” – dosłownie i w przenośni. Wiele dokumentów przepadło razem z terenem, a brak tej wiedzy może dziś i w przyszłości stanowić realne zagrożenie, zwłaszcza w kontekście wód – podkreślał Artur Dzikowski..
Wskazując na konieczność podjęcia pilnych działań, wypowiadał się Krzysztof Dudziński, wójta Bolesławia.
– To dzieje się teraz. Woda podnosi się o centymetr dziennie – mówił z wyraźnym przejęciem.
Chwilę później głos zabrał Marcin Cockiewicz, Burmistrz Miasta Bukowno, który w wystąpieniu podkreślił znaczenie współpracy oraz doświadczenia w postaci wsparcia przez Państwową Służbę Geologiczną.
– Państwowa Służba Geologiczna była z nami od pierwszego dnia. Kiedy telefon dzwonił o północy – oni odbierali. Kiedy grunt pracował jak wahadło – oni przyjeżdżali. Kiedy nie wiedzieliśmy, co nas czeka – oni mierzyli, analizowali, tłumaczyli. To nie są urzędnicy zza biurka. To są ludzie, którzy zakładają kalosze i idą w teren, kiedy inni czekają na raport. Dzięki nim wiemy, z czym walczymy i jak mamy walczyć. Gdyby nie oni – bylibyśmy ślepi – przyznał
Sesję plenarną zakończył minister dr Marian Zmarzły, podkreślając ponownie, że jedynie współpraca spółek, funduszu, samorządów i środowiska naukowego daje realną szansę na transformację, która nie tylko „nie utonie”, ale stanie się trwałym fundamentem nowego modelu rozwoju regionu.
Sesja Posterowa
„Innowacyjne technologie i badania na rzecz górnictwa zrównoważonego rozwoju 2025”
Podczas gdy sesja plenarna była forum debaty i apelem o wspólne działania wszystkich interesariuszy, sesja posterowa stanowiła przestrzeń prezentacji badań oraz gotowych rozwiązań odpowiadających na konkretne potrzeby związane ze zrównoważonym rozwojem i sprawiedliwą transformacją. Naukowcy Wydziału Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej zaprezentowali najnowsze wyniki badań, projekty oraz rozwiązania technologiczne dla sektora górniczego, realizowane również we współpracy z partnerami zagranicznymi – wiodącymi uczelniami, jednostkami badawczymi oraz partnerami przemysłowymi. Prezentacje skupiały się na zrównoważonym rozwoju i innowacjach w kontekście transformacji energetycznej.
Prezentowane wyniki badań obejmowały szeroki zakres tematów począwszy od innowacyjnych rozwiązań w zakresie metod analizy i minimalizacji negatywnego wpływu działalności górniczej na środowisko i infrastrukturę, w tym monitorowania i prognozowania deformacji terenu, oceny zagrożeń górniczych, wykorzystania nowoczesnych technik pomiarowych, poprzez przełomowe rozwiązania z zakresu automatyki, robotyki i cyfryzacji, kluczowe dla zwiększenia efektywności i bezpieczeństwa pracy, w tym zastosowanie sztucznej inteligencji i systemów zautomatyzowanych, nowe opracowania w zakresie nowoczesnych systemów bezpieczeństwa przemysłowego i innowacyjne rozwiązania w obszarze energetyki i materiałów, po fundamentalne zagadnienia dla górnictwa przyszłości obejmujące problematykę ochrony wód i gospodarowanie odpadami oraz rekultywacji i rewitalizacji terenów pogórniczych.
Sesja posterowa stanowiła wyraz aktywnego i wszechstronnego wkładu pracowników Wydziału w rozwój wiedzy oraz praktyki w sektorze górniczym. Prowadzone badania odpowiadają nie tylko na aktualne potrzeby branży, lecz także na oczekiwania lokalnych społeczności, wpisując się w wyzwania związane ze zrównoważonym rozwojem i transformacją energetyczną. Zakres tematyczny prezentowanych prac podkreśla wiodącą pozycję Wydziału w krajowym i międzynarodowym środowisku naukowym. Sesja była także okazją do wymiany wiedzy i budowania partnerstwa między naukowcami a praktykami, co stanowi istotny element skutecznej transformacji sektora górniczego i jego przyszłości.
International Workshop
„Revitalization of post-mining areas”
Trzecim filarem tegorocznej konferencji był International Workshop: „Revitalization of post-mining areas”. Warsztaty zainicjowane przez dr hab. inż. Iwonę Jonczy, prof. PŚ stały się odpowiedzią na potrzebę stworzenia otwartej przestrzeni do wymiany doświadczeń w obszarze najnowszych badań i technologii, umożliwiając dyskusję między pracownikami naszego Wydziału a przedstawicielami partnerskich uczelni zagranicznych. W tym roku wydarzenie zgromadziło uznanych ekspertów w dziedzinie górnictwa i geologii, reprezentujących 10 krajów z 3 kontynentów.
Gościem honorowym „International Workshop” był Konsul Honorowy Polski w Kalkucie Pan Joydeep Roy, który poruszył problem zamykania kopalń węgla kamiennego w Indiach. Temat ten w oparciu o niemieckie doświadczenia był kontynuowany przez Prof. Carsten’a Drebenstedt’a z TU Bergakademie (Niemcy). Pozostałe zagadnienia obrad dotyczyły aktualnych problemów związanych z transformacją sektora paliw kopalnych, pozyskiwania nowych źródeł surowców mineralnych, jak również potrzeb recyklingu odpadów m.in. różnego rodzaju baterii, o czym w swoich referatach przekonywali Prof. Alexandre Chagnes z Université de Lorraine (Francja) oraz Prof. Kerstin Forsberg z KTH Royal Institute of Technology (Szwecja). Jednym z istotnych aspektów poruszanej tematyki była rewitalizacja terenów poprzemysłowych; Prof. Iwona Jonczy reprezentująca nasz Wydział zaprezentowała, jak obszary zajmowane przez zwałowiska odpadów górniczych i hutniczych dzięki skutecznie przeprowadzonej rewitalizacji mogą ponownie stać się miejscem użyteczności publicznej. Prof. Frank Otto z TH Georg Agricola (Niemcy) wskazał natomiast sposoby zabezpieczania takich zwałowisk przez zastosowanie geotekstyliów, natomiast Prof. Lucio Zavanella z University of Brescia (Włochy) przedstawił zaskakujące i bardzo nowatorskie sposoby wykorzystania nieczynnych wyrobisk górniczych m.in. do przechowywania dojrzewających serów.
Dużą uwagę uczestników warsztatów skupił referat Prof. Jamal’a Rostami z Colorado School of Mines (USA), który podkreślił, że wraz z transformacja przemysłu wydobywczego pojawia się wiele nowych możliwości technologicznych, także tych związanych z surowcami krytycznymi. Podobna tematyka, związana z odzyskiem pierwiastków ziem rzadkich (REE) była poruszona w wystąpieniu Prof. Stavros’a Kalaitzidis z University of Patras (Grecja). Równie dużym zainteresowaniem cieszyły się referaty gości z Hiszpanii; Prof. Francisco Javier Iglesias Rodriguez oraz Prof. Antonio Luis Marqués Sierra z University of Oviedo przedstawili możliwości odzyskiwania surowców krytycznych z odpadów po eksploatacji węgla kamiennego w obliczu Zielonego Ładu.
Ciekawymi były także referaty zaprezentowane przez Prof. Kazbulat’a Shogenov’a z Tallinn University of Technology (Estonia) na temat technologii sondowania widmowego rezonansu satelitarnego do bezpośredniej eksploracji zasobów podziemnych, jak również prezentacja Prof. Valentyn’a Korobiichuk’a z Zhytomyr Polytechnic State University (Ukraina) dotycząca nowoczesnych technologii pozyskiwania surowców skalnych.
Po zakończeniu niezwykle owocnych obrad uczestnicy „International Workshop” mieli okazję odwiedzić mieszczące się w Hali Technologicznej Laboratorium Maszyn Górniczych będące pod opieką Katedry Mechanizacji i Robotyzacji naszego Wydziału. Mgr inż. Grzegorz Głuszek zaprezentował znajdujące się na hali kombajny górnicze, a nie lada atrakcją dla uczestników była możliwość samodzielnego operowania sprzętem.
Spotkanie zakończyło się deklaracją wzajemnej współpracy, uczestnictwem we wspólnych projektach i badaniach naukowych.
Organizatorzy składają serdeczne podziękowania wszystkim prelegentom, uczestnikom oraz partnerom konferencji za merytoryczny wkład i aktywny udział w dyskusjach. Wydział Górnictwa, Inżynierii Bezpieczeństwa i Automatyki Przemysłowej Politechniki Śląskiej stworzył przestrzeń do dialogu i stał się centrum wymiany doświadczeń, a dzięki zaangażowaniu uczestników i podjęcie dyskutowanych działań możliwe będzie realne wspieranie procesu odpowiedzialnej transformacji górnictwa i regionów pogórniczych.
Wielkie podziękowania dla wszystkich osób, które były zaangażowane w organizację konferencji, w szczególności koordynujących poszczególne jej części, to jest dla dr hab. inż. Artura Dyczko – za Sesję Plenarną, prof. Iwony Jonczy – za International Workshop oraz dla prof. Violetty Sokoły-Szewioły – za Sesję Posterową.
Z górniczym pozdrowieniem
Szczęść Boże
Patronat honorowy
Organizatorzy
